Ở lớp 5, bài toán tỉ số phần trăm thường quy về ba dạng cơ bản. Quan trọng nhất là nhận ra đề đang hỏi tỉ lệ, hỏi một phần của số đã biết hay hỏi số ban đầu.
Dạng 1. Tìm tỉ số phần trăm của hai số
Lấy số thứ nhất chia số thứ hai rồi nhân 100%. Ví dụ 8 học sinh trong lớp 20 học sinh chiếm 8 : 20 = 0,4 = 40%.
Dạng 2. Tìm một số phần trăm của một số
Lấy số đã biết nhân số phần trăm rồi chia 100. Ví dụ 15% của 240 là 240 × 15 : 100 = 36.
Dạng 3. Tìm một số khi biết giá trị một số phần trăm
Lấy giá trị đã biết chia số phần trăm rồi nhân 100. Ví dụ 30% của một số là 45 thì số đó là 45 : 30 × 100 = 150.
4. Nhận biết nhanh
- Hỏi “chiếm bao nhiêu phần trăm?” → Dạng 1.
- Biết toàn bộ, hỏi x% là bao nhiêu → Dạng 2.
- Biết x% ứng với một giá trị, hỏi toàn bộ → Dạng 3.
5. Tăng và giảm phần trăm
Giảm 20% nghĩa là còn 80% giá trị ban đầu. Tăng 20% nghĩa là bằng 120% giá trị ban đầu.
Món hàng 500 000 đồng giảm 20% thì giảm 100 000 đồng, giá mới 400 000 đồng.
6. Lỗi thường gặp
- Đảo số bị chia ở Dạng 1.
- Quên chia 100 ở Dạng 2.
- Ở Dạng 3 lại nhân với phần trăm.
- Nhầm “giảm 20%” với “còn 20%”.
7. Bài tự luyện
- 12 trong 30 chiếm bao nhiêu phần trăm?
- Tính 25% của 360.
- 40% của một số là 72. Tìm số đó.
- 800 000 đồng giảm 15% còn bao nhiêu?
Đáp số: 40%; 90; 180; 680 000 đồng.