Trong chuyển động đều, vật đi được những quãng đường bằng nhau trong những khoảng thời gian bằng nhau. Ba đại lượng cơ bản là vận tốc, quãng đường và thời gian.
1. Công thức
- v = s : t.
- s = v × t.
- t = s : v.
2. Tìm vận tốc
Đi 150 km trong 3 giờ thì vận tốc 150 : 3 = 50 km/giờ.
3. Tìm quãng đường
Đi 45 km/giờ trong 2,5 giờ thì quãng đường 45 × 2,5 = 112,5 km.
4. Tìm thời gian
Đi 120 km với vận tốc 40 km/giờ thì thời gian 3 giờ.
5. Thống nhất đơn vị
Nếu vận tốc là km/giờ thì thời gian phải đổi về giờ. 30 phút = 0,5 giờ; 1 giờ 15 phút = 1,25 giờ.
6. Hai vật đi ngược chiều
Khoảng cách giảm mỗi giờ bằng tổng vận tốc. Hai thành phố cách 180 km, hai xe đi 40 và 50 km/giờ thì gặp nhau sau 180 : (40 + 50) = 2 giờ.
7. Hai vật cùng chiều
Trong bài đuổi nhau, tốc độ rút ngắn khoảng cách bằng hiệu hai vận tốc. Cần xác định khoảng cách ban đầu và thời điểm xuất phát.
8. Lỗi thường gặp
- Quên đổi phút sang giờ.
- Nhầm công thức tìm thời gian.
- Ngược chiều nhưng lấy hiệu vận tốc.
- Cùng chiều nhưng lấy tổng vận tốc.
9. Bài tự luyện
- Đi 210 km trong 3,5 giờ. Tính vận tốc.
- Đi 36 km/giờ trong 1 giờ 30 phút. Tính quãng đường.
- Hai xe cách 240 km, đi ngược chiều 55 và 65 km/giờ. Bao lâu gặp?
Đáp số: 60 km/giờ; 54 km; 2 giờ.
Đổi đơn vị thời gian trước khi dùng công thức
45 phút = 45 : 60 = 0,75 giờ. Một xe đi 36 km/giờ trong 45 phút thì quãng đường là 36 × 0,75 = 27 km. Nếu dùng 45 trực tiếp với đơn vị km/giờ sẽ sai rất lớn.
Khởi hành khác thời điểm
Một xe A đi trước 1 giờ với vận tốc 40 km/giờ. Xe B đi sau cùng chiều với vận tốc 60 km/giờ. Khi B bắt đầu, A đã cách 40 km. Mỗi giờ B rút ngắn khoảng cách 60 – 40 = 20 km, nên B đuổi kịp sau 40 : 20 = 2 giờ kể từ lúc B xuất phát.
Hai vật ngược chiều
Nếu khoảng cách ban đầu 210 km, hai xe đi ngược chiều với vận tốc 45 và 60 km/giờ thì mỗi giờ khoảng cách giảm 105 km. Thời gian gặp nhau là 210 : 105 = 2 giờ.
Một quy trình ngắn
- Vẽ trục hoặc ghi rõ điểm xuất phát, chiều đi.
- Đổi thời gian về cùng đơn vị với vận tốc.
- Xác định dùng tổng vận tốc hay hiệu vận tốc.
- Kiểm tra quãng đường các vật đi được có khớp khoảng cách ban đầu.
Bài luyện thêm: Hai xe cách nhau 270 km, đi ngược chiều 50 và 40 km/giờ. Đáp số: 3 giờ.
Học tiếp trong cùng chuyên đề
Để nối kiến thức theo đúng mạch, có thể xem tiếp các bài sau:
10. Sơ đồ hai vật đi ngược chiều
Hai xe cách nhau 270 km, vận tốc 50 km/giờ và 40 km/giờ, cùng khởi hành hướng về nhau. Mỗi giờ khoảng cách giảm 50 + 40 = 90 km, nên thời gian gặp nhau là 270 : 90 = 3 giờ.
11. Cùng chiều: dùng hiệu vận tốc khi đuổi kịp
Một xe đi trước với vận tốc 35 km/giờ. Xe sau cùng chiều chạy 50 km/giờ và lúc bắt đầu đuổi cách xe trước 45 km. Mỗi giờ xe sau rút ngắn 50 − 35 = 15 km, nên cần 45 : 15 = 3 giờ để đuổi kịp.
12. Bài có thời gian khởi hành lệch nhau
Không dùng ngay tổng hoặc hiệu vận tốc nếu hai vật chưa chuyển động cùng thời gian. Trước hết phải tính quãng đường vật đi trước đã tạo ra trong khoảng chênh thời gian, sau đó mới xét giai đoạn hai vật cùng chuyển động.
13. Ba phép kiểm tra sau khi giải
- v × t có đúng bằng quãng đường từng vật đi không?
- Hai quãng đường có cộng thành khoảng cách ban đầu trong bài gặp nhau không?
- Đơn vị giờ/phút đã thống nhất với km/giờ hay m/phút chưa?