Cộng trừ số đo thời gian khác với số thập phân vì 1 giờ = 60 phút và 1 phút = 60 giây. Khi tổng phút hoặc giây đạt 60, phải đổi sang đơn vị lớn hơn; khi trừ thiếu, mượn 1 đơn vị lớn bằng 60 đơn vị nhỏ.
1. Kiến thức cần nhớ
- Đặt cùng đơn vị thẳng cột: giờ với giờ, phút với phút, giây với giây.
- Cộng: nếu giây ≥ 60 thì đổi 60 giây = 1 phút; nếu phút ≥ 60 thì đổi 60 phút = 1 giờ.
- Trừ: nếu số giây/phút ở số bị trừ nhỏ hơn số trừ thì mượn 1 phút/giờ tương ứng 60 đơn vị nhỏ.
- Có thể đổi toàn bộ về một đơn vị nếu bài đơn giản.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ 1: 2 giờ 45 phút + 1 giờ 30 phút = 4 giờ 15 phút.
Ví dụ 2: 5 giờ 10 phút – 2 giờ 35 phút = 2 giờ 35 phút.
Ví dụ 3: 3 phút 50 giây + 40 giây = 4 phút 30 giây.
3. Cách áp dụng vào bài tập
- Đặt các đơn vị cùng loại thẳng cột: giờ với giờ, phút với phút, giây với giây.
- Khi cộng, nếu số phút hoặc giây đạt từ 60 trở lên thì đổi 60 đơn vị nhỏ thành 1 đơn vị lớn hơn.
- Khi trừ mà đơn vị nhỏ không đủ, mượn 1 đơn vị lớn và đổi thành 60 đơn vị nhỏ, chẳng hạn mượn 1 giờ = 60 phút.
- Sau phép tính, chuẩn hóa kết quả để phút và giây nhỏ hơn 60 nếu đề yêu cầu dạng thông thường.
Điểm cần tự kiểm tra: Phép tính thời gian không theo hệ 10. Vì vậy 2 giờ 45 phút + 30 phút = 3 giờ 15 phút, không phải 2 giờ 75 phút ở kết quả cuối.
4. Lỗi thường gặp
- Đổi 100 phút = 1 giờ như hệ thập phân.
- Mượn 1 giờ nhưng cộng 100 phút.
- Không chuẩn hóa kết quả khi phút ≥ 60.
5. Bài tự luyện
- 1 giờ 55 phút + 2 giờ 20 phút.
- 6 giờ 5 phút – 3 giờ 40 phút.
- 2 phút 35 giây + 1 phút 50 giây.
Đáp số: 4 giờ 15 phút; 2 giờ 25 phút; 4 phút 25 giây.
Học tiếp theo chuyên đề
Thời gian không theo hệ 10 nên phải nhớ bước đổi
1 giờ = 60 phút và 1 phút = 60 giây. Vì thế khi cộng mà số phút từ 60 trở lên, đổi 60 phút thành 1 giờ; khi trừ mà số phút không đủ, mượn 1 giờ thành 60 phút.
Ví dụ trừ có mượn
10 giờ 15 phút − 8 giờ 48 phút. Vì 15 < 48, đổi 10 giờ 15 phút thành 9 giờ 75 phút. Khi đó 9 giờ 75 phút − 8 giờ 48 phút = 1 giờ 27 phút.
Tính khoảng thời gian bằng cách đi qua mốc tròn
Từ 8:45 đến 10:20: từ 8:45 đến 9:00 là 15 phút; từ 9:00 đến 10:20 là 1 giờ 20 phút. Tổng là 1 giờ 35 phút. Cách này thường ít lỗi hơn phép trừ dọc.
Phân biệt thời điểm và khoảng thời gian
“8 giờ 30 phút” có thể là một thời điểm. “2 giờ 15 phút” trong câu “chuyến đi kéo dài…” là một khoảng thời gian. Khi cộng thời điểm với khoảng thời gian, kết quả là một thời điểm mới.
Bài luyện
- 7 giờ 50 phút + 2 giờ 35 phút = ?
- Từ 13:25 đến 15:00 là bao lâu?
Đáp số: 10 giờ 25 phút; 1 giờ 35 phút.