Hai đại lượng tỉ lệ thuận khi đại lượng này tăng bao nhiêu lần thì đại lượng kia cũng tăng bấy nhiêu lần, trong cùng điều kiện. Ở tiểu học thường giải bằng rút về đơn vị hoặc tìm tỉ số.
1. Kiến thức cần nhớ
- Giữ nguyên điều kiện như giá tiền mỗi sản phẩm, năng suất, quãng đường mỗi giờ…
- Cách rút về đơn vị: tìm giá trị ứng với 1 đơn vị rồi nhân lên.
- Cách tỉ số: nếu số đơn vị tăng k lần thì kết quả cũng tăng k lần.
- Luôn kiểm tra bài có thật sự tỉ lệ thuận không.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ 1: 3 quyển vở giá 24 000 đồng → 1 quyển 8 000 đồng → 5 quyển 40 000 đồng.
Ví dụ 2: 4 m vải nặng 2 kg; cùng loại vải, 10 m nặng 5 kg.
Ví dụ 3: Xe đi đều 2 giờ được 90 km thì 5 giờ được 225 km.
3. Cách làm từng bước
- Đọc kỹ yêu cầu và xác định dữ kiện đã biết.
- Chọn đúng quy tắc hoặc công thức phù hợp.
- Thực hiện tính toán theo thứ tự, ghi đơn vị nếu có.
- Kiểm tra lại kết quả bằng ước lượng, phép tính ngược hoặc điều kiện của đề.
4. Lỗi thường gặp
- Áp dụng tỉ lệ thuận khi điều kiện thay đổi.
- Nhầm với tỉ lệ nghịch.
- Không rút về cùng một đơn vị.
5. Bài tự luyện
- 6 kg gạo giá 108 000 đồng. 9 kg giá bao nhiêu?
- 4 máy giống nhau sản xuất 320 sản phẩm trong cùng thời gian. 7 máy sản xuất bao nhiêu?
- 3 giờ đi 150 km với vận tốc không đổi. 4 giờ đi bao nhiêu?
Đáp số: 162 000 đồng; 560 sản phẩm; 200 km.