Dạng tìm X có hai bước khó hơn bài tìm thành phần chưa biết cơ bản vì trước khi tìm X, học sinh thường phải thu gọn một phần biểu thức hoặc coi một cụm có X là một thành phần chưa biết.
1. Quy trình 3 bước
- Xác định phép tính ngoài cùng và vai trò của phần chứa X.
- Tính phần chỉ có số nếu có thể.
- Đưa về dạng tìm thành phần chưa biết quen thuộc rồi tìm X.
2. Ví dụ có phép cộng
X × 5 + 12 = 47
X × 5 = 47 – 12
X × 5 = 35
X = 35 : 5
X = 7
3. Ví dụ có phép trừ
80 – X : 4 = 65
X : 4 = 80 – 65
X : 4 = 15
X = 15 × 4
X = 60
4. Phần số tính được trước
X + 6 × 7 = 70. Tính 6 × 7 = 42, rồi X + 42 = 70 nên X = 28.
5. Có dấu ngoặc
(X + 8) × 3 = 45
X + 8 = 45 : 3 = 15
X = 15 – 8
X = 7
6. X nằm ở số trừ hoặc số chia
- Muốn tìm số trừ: lấy số bị trừ trừ đi hiệu.
- Muốn tìm số chia: lấy số bị chia chia cho thương.
Ở tiểu học nên dựa vào quan hệ thành phần phép tính, không “chuyển vế đổi dấu” máy móc.
7. Kiểm tra
Sau khi tìm được X, thay lại vào biểu thức ban đầu. Nếu hai vế cho cùng kết quả thì đáp án phù hợp.
8. Bài tự luyện
- X × 4 + 9 = 37
- 72 – X : 6 = 64
- (X – 5) × 7 = 49
- 96 : (X + 4) = 8
Đáp số: 7; 48; 12; 8.