Trong phép chia có dư, số dư luôn nhỏ hơn số chia. Công thức nền là: số bị chia = thương × số chia + số dư.
1. Kiến thức cần nhớ
- a = b × q + r, trong đó a là số bị chia, b là số chia, q là thương, r là số dư.
- Điều kiện bắt buộc: 0 ≤ r < b.
- Tìm số bị chia: lấy thương nhân số chia rồi cộng số dư.
- Nếu biết số bị chia, thương và số dư: số chia = (số bị chia – số dư) : thương, với thương khác 0.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ 1: 17 : 5 = 3 dư 2 vì 17 = 5 × 3 + 2.
Ví dụ 2: Số chia 7, thương 12, dư 4 → số bị chia = 12 × 7 + 4 = 88.
Ví dụ 3: Số bị chia 95, thương 11, dư 7 → số chia = (95 – 7) : 11 = 8; 7 < 8 nên hợp lệ.
3. Cách làm từng bước
- Đọc kỹ yêu cầu và xác định dữ kiện đã biết.
- Chọn đúng quy tắc hoặc công thức phù hợp.
- Thực hiện tính toán theo thứ tự, ghi đơn vị nếu có.
- Kiểm tra lại kết quả bằng ước lượng, phép tính ngược hoặc điều kiện của đề.
4. Lỗi thường gặp
- Số dư bằng hoặc lớn hơn số chia.
- Quên cộng số dư khi tìm số bị chia.
- Chia thẳng số bị chia cho thương mà không trừ số dư.
5. Bài tự luyện
- Số chia 9, thương 14, dư 5. Tìm số bị chia.
- Số bị chia 83, thương 9, dư 2. Tìm số chia.
- Có thể có phép chia số chia 6, dư 6 không?
Đáp số: 131; 9; Không, vì số dư phải nhỏ hơn số chia.