Biết tính từng phép cộng, trừ, nhân, chia chưa đủ để tính đúng một biểu thức. Học sinh cần thực hiện đúng thứ tự phép tính.
1. Chỉ có cộng và trừ
Thực hiện từ trái sang phải. Ví dụ: 72 – 18 + 6 = 54 + 6 = 60.
2. Chỉ có nhân và chia
Thực hiện từ trái sang phải. Ví dụ: 48 : 6 × 3 = 8 × 3 = 24.
3. Có đủ cộng, trừ, nhân, chia
Thực hiện nhân và chia trước, cộng và trừ sau. Ví dụ: 25 + 6 × 4 = 25 + 24 = 49.
80 – 36 : 4 + 5 = 80 – 9 + 5 = 76.
4. Có dấu ngoặc
Thực hiện trong ngoặc trước. Ví dụ: (25 + 15) : 5 = 40 : 5 = 8.
5. Cách trình bày
120 – 8 × (13 – 7)
= 120 – 8 × 6
= 120 – 48
= 72
Nên giữ nguyên các phần chưa tính ở mỗi dòng để dễ kiểm tra.
6. Tính thuận tiện
Chỉ được đổi thứ tự hoặc nhóm khi áp dụng đúng tính chất. 25 + 37 + 75 = (25 + 75) + 37 = 137. Với phép trừ và chia, không được tùy ý đổi vị trí.
7. Lỗi thường gặp
- Tính từ trái sang phải trong mọi trường hợp.
- Quên ngoặc.
- Tự ý nhóm số trong phép trừ hoặc chia.
- Rút quá nhiều bước trong một dòng.
8. Bài tự luyện
- 45 + 7 × 6
- 96 : 8 × 5
- 120 – 36 : 4 + 9
- (48 + 32) : 8
- 150 – 5 × (18 – 12)
Đáp số: 87; 60; 120; 10; 120.
Học tiếp theo chuyên đề
Ví dụ phân biệt các trường hợp dễ nhầm
Ví dụ 1: 36 + 24 : 6. Ta thực hiện phép chia trước: 24 : 6 = 4, sau đó 36 + 4 = 40. Nếu cộng 36 + 24 trước thì đã làm sai thứ tự.
Ví dụ 2: (36 + 24) : 6. Dấu ngoặc làm thay đổi thứ tự: 36 + 24 = 60, rồi 60 : 6 = 10.
Ví dụ 3: 18 × 5 – 42 : 7. Phép nhân và phép chia cùng được làm trước: 18 × 5 = 90, 42 : 7 = 6, cuối cùng 90 – 6 = 84.
Mẹo trình bày để ít sai
- Mỗi dòng chỉ nên xử lí một nhóm phép tính cần làm trước.
- Không tự thêm hoặc bỏ dấu ngoặc.
- Khi biểu thức chỉ có cộng và trừ, hoặc chỉ có nhân và chia, thực hiện từ trái sang phải.
- Trước khi tính chi tiết, ước lượng độ lớn kết quả để phát hiện lỗi bất thường.
Bài luyện thêm
- 45 – 18 : 3 + 7.
- 6 × (14 – 9) + 25.
- 72 : 8 × 5 – 13.
- 100 – (24 + 16) : 5.
Đáp số: 46; 55; 32; 92. Với câu 4, trong ngoặc được 40, sau đó 40 : 5 = 8.
Gợi ý tự kiểm tra: hãy thử đặt dấu ngoặc vào cùng một biểu thức rồi so sánh hai kết quả. Hoạt động này giúp thấy rõ dấu ngoặc có thể làm thay đổi thứ tự tính và giá trị biểu thức như thế nào.
Học tiếp trong cùng chuyên đề
Để nối kiến thức theo đúng mạch, có thể xem tiếp các bài sau:
Một quy trình 4 bước giúp hạn chế sai thứ tự
Trước khi tính, hãy khoanh hoặc đánh dấu phép trong ngoặc; tiếp theo xác định các phép nhân, chia; cuối cùng mới làm cộng, trừ. Trong cùng một mức ưu tiên, thực hiện từ trái sang phải.
Ví dụ có nhiều mức
180 – 6 × (14 – 9) + 24 : 4
= 180 – 6 × 5 + 6
= 180 – 30 + 6
= 156.
Mỗi dòng chỉ nên thực hiện các phép đang đến lượt, giữ nguyên phần còn lại. Cách trình bày này giúp dễ tìm dòng sai.
Khi nào được tính thuận tiện?
Với phép cộng và phép nhân, có thể đổi chỗ hoặc nhóm theo tính chất phù hợp: 25 + 37 + 75 = (25 + 75) + 37. Nhưng không được tự đổi 100 – 36 – 14 thành 100 – (36 – 14), vì hai biểu thức không bằng nhau.
Tự kiểm tra
Tính 96 : 8 × 5 phải làm từ trái sang phải: 12 × 5 = 60. Không được lấy 96 : 40. Đây là lỗi phổ biến khi học sinh tưởng nhân luôn “ưu tiên hơn” chia; thực tế nhân và chia cùng mức ưu tiên.