Khi bài toán có nhiều người, đồ vật và nhiều điều kiện “không phải”, “khác”, “chỉ một”, lập bảng giúp theo dõi các khả năng rõ ràng hơn và tránh suy luận vòng.
1. Kiến thức cần nhớ
- Mỗi hàng có thể là một đối tượng, mỗi cột là một khả năng.
- Dùng dấu ✓ cho khả năng chắc chắn và × cho khả năng bị loại.
- Mỗi khi xác định một ô ✓ trong bài ghép một-một, loại các ô còn lại cùng hàng và cột.
- Ưu tiên điều kiện mạnh nhất hoặc trực tiếp nhất trước.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ 1: Ba bạn An, Bình, Chi chọn ba màu đỏ, xanh, vàng. An không chọn đỏ; Bình chọn xanh; Chi không chọn vàng → Bình xanh, Chi đỏ, An vàng.
Ví dụ 2: Nếu ba hộp chỉ chứa mỗi loại một đồ vật và biết hộp A không phải bút, hộp B là thước, thì loại dần để tìm hộp còn lại.
Ví dụ 3: Bảng giúp ghi lại điều kiện thay vì nhớ trong đầu.
3. Cách làm từng bước
- Đọc kỹ yêu cầu và xác định dữ kiện đã biết.
- Chọn đúng quy tắc hoặc công thức phù hợp.
- Thực hiện tính toán theo thứ tự, ghi đơn vị nếu có.
- Kiểm tra lại kết quả bằng ước lượng, phép tính ngược hoặc điều kiện của đề.
4. Lỗi thường gặp
- Kết luận khi mới loại một khả năng nhưng còn nhiều khả năng.
- Không cập nhật các ô cùng hàng/cột sau khi có kết quả.
- Đọc “ít nhất”, “nhiều nhất”, “duy nhất” như nhau.
5. Bài tự luyện
- Ba bạn Mai, Lan, Hà nhận số 1,2,3 khác nhau. Mai không nhận 1; Lan nhận 3; Hà không nhận 2. Tìm số mỗi bạn.
- Ba hộp A,B,C chứa bút, thước, tẩy khác nhau. B là thước, A không là bút. Tìm mỗi hộp.
- Nếu một hàng còn đúng một khả năng chưa bị loại, có thể kết luận gì?
Đáp số: Mai 2, Lan 3, Hà 1; A tẩy, B thước, C bút; khả năng còn lại là đáp án của hàng đó.