Một kết luận thống kê chỉ đáng tin khi dữ liệu được thu thập phù hợp và có tính đại diện. Vì vậy bài học không dừng ở việc “có số liệu” mà còn yêu cầu xem dữ liệu đến từ đâu và có phản ánh đúng nhóm cần nghiên cứu hay không.
Kiến thức cần nhớ
- Có thể thu thập dữ liệu bằng quan sát, đo đạc, phỏng vấn, bảng hỏi hoặc sử dụng nguồn dữ liệu đã có.
- Dữ liệu là số gọi là dữ liệu định lượng; dữ liệu không phải là số gọi là dữ liệu định tính.
- Dữ liệu cần đúng đối tượng, đủ số lượng và được thu thập theo cách hạn chế thiên lệch.
- Mẫu dữ liệu có tính đại diện khi phản ánh hợp lí đặc điểm của nhóm mà ta muốn tìm hiểu.
Cách làm và cách học
- Xác định câu hỏi cần trả lời và đối tượng cần khảo sát.
- Chọn cách thu thập phù hợp, tránh câu hỏi dẫn dắt.
- Phân loại dữ liệu trước khi chọn cách biểu diễn hoặc tính toán.
- Đánh giá xem nhóm được hỏi có đại diện cho toàn bộ đối tượng hay không.
Ví dụ minh họa
Ví dụ: muốn tìm thời gian tự học mỗi ngày của học sinh lớp 7, hỏi 5 bạn trong cùng một nhóm học thêm có thể không đại diện. Nên chọn học sinh từ nhiều lớp/nhóm khác nhau theo cách hợp lí.
| Dữ liệu | Loại |
|---|---|
| Số giờ tự học | Định lượng |
| Môn học yêu thích | Định tính |
Lỗi thường gặp
- Không suy rộng kết luận từ một mẫu quá nhỏ hoặc thiên lệch.
- Không biến dữ liệu định tính thành số chỉ để dễ tính nếu việc mã hóa không có ý nghĩa.
Tự luyện
- Phân loại “chiều cao”, “màu yêu thích”, “số anh chị em”.
- Đề xuất cách khảo sát thói quen đọc sách của học sinh khối 7.
- Nêu một ví dụ về mẫu dữ liệu không đại diện.
Ghi nhớ
Hãy dùng đúng định nghĩa hoặc tính chất của bài trước khi biến đổi. Khi có hình vẽ, mọi kết luận vẫn cần căn cứ từ giả thiết và định lí, không suy ra chỉ bằng quan sát.
Xem toàn bộ nội dung trong Chương 5. Thu thập và biểu diễn dữ liệu hoặc Lý thuyết Toán lớp 7 KNTT.