Biểu diễn dữ liệu bằng bảng và biểu đồ giúp nhìn nhanh tần số, mức độ chênh lệch và xu hướng. Mỗi loại dữ liệu cần một cách biểu diễn thích hợp.
Kiến thức trọng tâm
- Bảng thống kê thường liệt kê các giá trị hoặc nhóm dữ liệu cùng tần số tương ứng; cần ghi rõ đơn vị và tiêu đề.
- Biểu đồ cột phù hợp khi so sánh quy mô giữa các nhóm; biểu đồ cột kép hỗ trợ so sánh hai dãy dữ liệu cùng nhóm.
- Biểu đồ đoạn thẳng thường dùng để theo dõi sự thay đổi theo thời gian; biểu đồ hình quạt tròn thể hiện cơ cấu, tỉ lệ của các phần trong tổng thể.
- Khi chuyển từ bảng sang biểu đồ phải giữ nguyên số liệu, đơn vị, thứ tự nhóm và chọn thang đo hợp lí.
Ví dụ minh họa
Bài toán: Số sách mượn trong 5 ngày lần lượt là \(12,15,11,18,14\). Ngày nào mượn nhiều nhất và ít nhất?
Lời giải: Giá trị lớn nhất là \(18\) vào thứ Năm; nhỏ nhất là \(11\) vào thứ Tư. Biểu đồ cột giúp nhìn hai giá trị này ngay lập tức.
Lỗi thường gặp
- Vẽ cột có chiều cao không theo cùng một thang đo.
- Biểu đồ hình quạt nhưng tổng các tỉ lệ không bằng \(100\%\).
- Không ghi tên trục, đơn vị hoặc chú giải khiến biểu đồ khó hiểu.
Bài tập tự luyện
- Muốn thể hiện cơ cấu 4 nhóm chiếm tổng 100% nên ưu tiên biểu đồ nào?
- Muốn theo dõi nhiệt độ từng ngày trong 2 tuần nên dùng biểu đồ nào?
- Tần số là gì?
Xem đáp án
- Biểu đồ hình quạt tròn.
- Biểu đồ đoạn thẳng.
- Số lần một giá trị hoặc một nhóm xuất hiện trong tập dữ liệu.
Xem các bài trong Chương 5. Dữ liệu và biểu đồ · Lý thuyết Toán lớp 8