Trần Minh Hoàng là học sinh lớp 10 Toán 1, Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh khi tham dự kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia THPT năm học 2022-2023. Với 32/40 điểm môn Toán, Hoàng giành giải Nhất và đạt điểm cao nhất toàn quốc ở môn thi này. Thành tích đặc biệt ở chỗ Hoàng mới học lớp 10 nhưng đã vượt qua quá trình tuyển chọn để góp mặt trong đội tuyển dự thi học sinh giỏi quốc gia.
Từ thủ khoa HSG quốc gia môn Toán năm 2023
Mốc 32/40 điểm năm 2023 đưa Trần Minh Hoàng trở thành một trong những học sinh nổi bật của đội tuyển Toán Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh. Việc một học sinh lớp 10 đạt giải Nhất và đứng đầu môn Toán ở kỳ thi dành cho học sinh THPT cho thấy nền tảng kiến thức, khả năng tự học và tư duy giải quyết vấn đề của Hoàng đã được hình thành từ khá sớm.
Đối với học sinh đang theo hướng bồi dưỡng Toán nâng cao, điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở thứ hạng. Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia đòi hỏi thí sinh xử lý những bài toán có độ phân hóa cao, trình bày lập luận chặt chẽ và duy trì sự tập trung trong thời gian dài. Vì vậy, một kết quả cao phản ánh cả kiến thức, kỹ năng trình bày lẫn khả năng lựa chọn hướng giải phù hợp.
Tiếp tục vào đội tuyển Olympic Toán quốc tế
Sau thành tích năm 2023, Trần Minh Hoàng tiếp tục được tuyển chọn vào đội tuyển Việt Nam dự Olympic Toán học quốc tế. Năm 2024, khi đang học lớp 11, Hoàng là một trong sáu học sinh của đội tuyển IMO Việt Nam và giành Huy chương Bạc.
Đến năm 2025, khi học lớp 12, Hoàng tiếp tục góp mặt trong đội tuyển quốc gia. Tại Olympic Toán học quốc tế năm 2025 tổ chức ở Australia, Hoàng giành Huy chương Vàng. Như vậy, từ mốc thủ khoa học sinh giỏi quốc gia năm 2023, Hoàng có một hành trình liên tục ở những kỳ thi Toán cấp cao hơn: Huy chương Bạc IMO 2024 rồi Huy chương Vàng IMO 2025.
Điều học sinh có thể rút ra từ hành trình này
Không nên hiểu thành tích thi học sinh giỏi chỉ là kết quả của việc làm thật nhiều bài khó. Với học sinh muốn tiến bộ bền vững ở Toán, quan trọng hơn là xây dựng được một quy trình học rõ ràng: nắm chắc kiến thức nền, tự thử trước khi xem lời giải, phân tích nguyên nhân khi bế tắc và ghi lại những ý tưởng có thể tái sử dụng.
- Học chắc kiến thức nền: bài nâng cao thường kết hợp nhiều kiến thức cơ bản. Nếu các định nghĩa, định lý và phép biến đổi chưa chắc, học sinh rất dễ mất phương hướng khi gặp bài lạ.
- Tự tìm ý tưởng trước: nên dành một khoảng thời gian hợp lý để thử các hướng giải trước khi đọc lời giải mẫu. Quá trình thử và sai giúp hình thành khả năng nhận dạng cấu trúc bài toán.
- Không học thuộc lời giải: sau khi đã hiểu một lời giải hay, hãy đóng tài liệu và tự viết lại bằng cách diễn đạt của mình. Nếu không thể tái hiện được ý tưởng chính, nghĩa là phần đó chưa thực sự được hiểu.
- Ghi lại phương pháp: thay vì lưu hàng trăm lời giải, có thể lập sổ phương pháp theo các nhóm như số học, đại số, tổ hợp và hình học. Mỗi bài chỉ cần ghi dữ kiện đặc biệt, bước mở khóa và điều kiện cần chú ý.
- Giải lại sau một khoảng thời gian: một bài khó được giải lại sau vài ngày sẽ kiểm tra tốt hơn khả năng ghi nhớ và vận dụng so với việc đọc lại ngay sau khi xem lời giải.
Thành tích cao bắt đầu từ khả năng tự học
Hành trình của Trần Minh Hoàng cho thấy việc học Toán nâng cao cần một quá trình dài và có hệ thống. Với phần lớn học sinh, mục tiêu trước mắt không nhất thiết phải là các kỳ thi lớn. Có thể bắt đầu bằng việc làm chắc bài trên lớp, giải đúng và trình bày rõ bài nâng cao phù hợp với trình độ, sau đó tăng dần độ khó.
Khi gặp một bài toán chưa giải được, điều cần ghi lại không chỉ là đáp án mà là câu hỏi: mình đã thiếu kiến thức nào, tại sao hướng ban đầu không hiệu quả và ý tưởng nào đã giúp bài toán được mở ra. Chính cách học đó mới tạo nên khả năng tiến bộ lâu dài.